Kedu àgwà ọma? Omume ọma

Dika dike nke ugbua a ma ama kwuru, si: "O buru na i di nma, odi mma, ma mgbe ozo ozo di nma!" Onye obula n'ebi mmadu site na omumu, na-eme ihe ufodu wee nata ihe ndi ozo. Isiokwu nke isiokwu a ga-abụ ezigbo mma na omume ezi omume nke onye na-eme ihe ọma ma ọ bụ na-agbalịsi ike maka ya. Nso idi nti ido, nso ke mmọ ẹnyene, didie ke owo ekeme ndin̄wam idem ke ndinyene nti edu emi? Ka anyị ghọta.

Ebumnuche ndị bụ isi

Omume na omume - n'ihi na ọtụtụ ndị, akọwaghị nkọwa ndị a, n'ihi na ị na-eji okwu ndị a kwa ụbọchị eme ihe. N'ezie, nwa ọ bụla maara ihe bụ ezi ihe na ihe ọjọọ. Otú ọ dị, n'adịghị ka ụkpụrụ ndị dị na ọha mmadụ, ụkpụrụ nke ụkpụrụ omume na omume ọma, omume ọma bụ mkpa dị n'ime ime ihe ọma ọ bụghị n'ihi na ọ bụ "dị mkpa", kama ọ bụ n'ihi na ị nweghị ike. Ọzọkwa, a pụrụ ịmata àgwà ọma na àgwà ụfọdụ nke mmadụ, na-enyere ya aka ịchọta ọnọdụ ya na ọha mmadụ. Dịka ọmụmaatụ, dịka ọmụmaatụ, nwere ike ịbụ:

• Site n'ikike;
• Enyi enyi;
• Ikike inwe ọmịiko na ọmịiko;
• Ọrụ;
• Eziokwu;
• Ike ọrụ na na.

Onye na-abanye na njedebe nke omume ọma, ma ọ bụ kama nke ahụ, ya abụghị. Omume ọ bụla nke na-emerụ onwe gị ma ọ bụ ụwa gbara anyị gburugburu nwere ike iche na obi ọjọọ. Site na nke a, ọ ga-ekwe omume ịmata na àgwà njirimara:

• Uro;
• Anyaukwu;
• Nyocha;
• Ụgha;
• Anyaụfụ na ndị ọzọ.

Nnyocha na ịmụ banyere ajọ omume na àgwà ọma dị iche iche nwere mmasị mgbe nile maka ndị nwere nghọta, ma n'oge ochie ma karịa n'oge a. Nhazi onwe ya nke ezi omume bu ozizi di iche iche nke okpukpere ihe na okpukpe.

N'oge ochie

Ọbụna ndị Gris oge ochie chọpụtara na ụzọ nke ezi omume siri ike. Emeghị ezi omume site na ịmụ nwa, ụzọ dị na ya bụ ogwu na-achọ mgbalị dị ukwuu. Dabere na nkà ihe ọmụma Gris oge ochie, e nwere ụdị dị otú ahụ:

• Nhazi;
• Amamihe;
• Obi ike;
• Ikpe ziri ezi.

N'okwu a, nnukwu Socrates nyere amamihe aka, isi iyi nke echiche ọ bụla bụ ọgụgụ isi. Ma onye na-eso ụzọ ya, ọ dịkarịa ala karịa onye ọkà ihe ọmụma bụ Plato kwenyere na ezi omume ọ bụla na-adabere n'ihe onwunwe nke mkpụrụ obi: amamihe sitere n'aka, obi ike na-adaberekwa n'ikike ahụ. O kwukwara na mpaghara ọ bụla nwere ihe dị iche iche n'àgwà ọma ụfọdụ - ya mere, echela maka obi ike ma ọ bụ amamihe site n'aka onye ọrụ aka, na ntinye ihe - site n'aka ndị agha ma ọ bụ ndị ọchịchị.

Na-arụ ụka banyere ụdị àgwà ọma, mmadụ apụghị inyere aka icheta Aristotle, bụ onye kewara ọdịiche mmadụ dịka ọchịchọ nke (ọchịchọ) na uche (dianoetic). O kwenyere na akụkụ ọ bụla nke onye ọ bụla na-erube isi na uche ya (ezi uche). A kọwara ezi omume dị ka ikike ịchọta "ọlaedo pụtara" na ihe niile, ọkpụkpụ dị n'otu ntụziaka ma ọ bụ nke ọzọ ka a ghọtara dị ka onye na-emebi iwu. Nke ahụ bụ, nke a bụ ụdị ihe dị n'etiti enweghị ike ma ọ bụ ihe ọ bụla.

Ọganihu dị ukwuu

Na oge na-emepechabeghị anya, n'oge Renaissance humanism, omume ọma - fọrọ nke nta - ka a na-ewere dị ka isi ihe na-akọwa àgwà zuru oke. Uomo virtuoso - ya mere a kpọrọ onye nwere ya. Echiche a kpughere ọtụtụ ụkpụrụ omume, na-enwetakwu ihe dị iche iche karịa oge.

N'otu aka, echiche nke ọdịmma dị iche iche, dabeere na ndokwa nke ụkpụrụ omume oge ochie ma kọwaa ya dị ka njedebe nke onwe ya n'ụzọ anụ ahụ na nke anụ ahụ. N'aka nke ọzọ, onyinyo nke ezigbo mmadụ - uomo virtuoso - enwere mkparị site na echiche ọhụrụ banyere nhụsianya nke ahụ na mkpụrụ obi, mkpa ụwa na nke ime mmụọ. Ya mere, a na-ewere onye dị mma ọ bụghị naanị ezi uche, kama ọ na-arụsi ọrụ ike, n'ihi na ọrụ kachasị mkpa nke mmadụ bụ mmalite nke onwe ya, ọchịchọ maka cognition na ọrụ bara uru.

"New" Times

Ka oge na-aga, echiche ahụ bụ na àgwà ọma ndị dị otú ahụ dị n'ụdị ọhụrụ. Otu n'ime ndị isi nchịkwa nke nkà ihe ọmụma nke "oge ọhụrụ" - Spinoza - weere omume dị mma nke mmadụ nwere ike iweta ụwa gbara gburugburu. Ma dị ka Kant, omume ọma - enwere nkwenkwe siri ike na ịgbaso ọrụ ya, mgbe ọ bụla, ọ bụrụ na ị ghọọ àgwà, na oge ọ bụla ịchọrọ ịhọrọ nhọrọ.

Otu onye a ma ama nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị, onye edemede na onye nnọchiteanya nọ na Benjamin Franklin na akụkọ ọdịnala ya kọwaa ụkpụrụ nke "àgwà iri na atọ" nke kwesịrị ịpụta na onye nwere ọganihu:

• Udo;
• Obi umeala;
• Ikpe ziri ezi;
• Nhazi;
• Na-atụgharị uche;
• Ọrụ siri ike;
• Iwu;
• Gbachi nkịtị;
• Mkpebi;
• Eziokwu;
• Abstinence;
• Ịdị ọcha;
• Ịdị ọcha.

Site na nnukwu, ndepụta a nwere ike ịgbatị ọtụtụ ugboro ọzọ, dịka ọmụmaatụ, ndị Germany na-asụ pedant na-akọwa ya site na ọnụ ọgụgụ dị ukwuu nke ihe.

Àgwà ọma nke Prussia

Nke a ndepụta nke kasị mma ụmụ mmadụ na àgwà na-esite na oge nke Enlightenment Lutheranism. Echiche nke àgwà ọma Germany pụtara n'oge ọchịchị Frederick William I, bụ nke mere ka Prussia dị elu na narị afọ nke iri na asatọ. Ruo ugbu a, ọ bụ ihe omimi mere e ji dee usoro a dị iche iche, Otú ọ dị, nchikota nchịkọta mere ka ọ bụrụ uru bara uru ma hapụ ihe dị ịrịba ama n'akụkọ ihe mere eme nke Prussia. Nke a bụ otú ezi omume nke mmadụ si ele anya, dịka Frederick William I kwuru:

• Na-atụgharị uche;
• Ịhụnanya maka iwu;
• Eziokwu;
• Enweghi ike;
• Nrubeisi;
• Egwu Chineke;
• Jigide;
• Ịdị uchu;
• Obi umeala;
• Eziokwu;
• Iguzosi ike n'ezi ihe;
• Ike;
• Izi ezi;
• Echiche nke ikpe ziri ezi;
• Ịdọ aka ná ntị;
• Ntugharị;
• Ịdabere;
• Nraranye;
• Obi ike;
• Obi ike;
• Oge;
• Sense nke oru.

Christian View

N'ịkọ echiche dị iche iche banyere àgwà dị mma nke onye mmadụ, otu nwere ike ghara ịdaba n'echiche dị otú ahụ dị ka àgwà Ndị Kraịst. A na-ekewa ma ọ bụ na-erughị echiche n'ozuzu ya n'ime ụzọ abụọ buru ibu:

• Kadinal - nke gunyere echiche 4 nke sitere na nkà ihe ọmụma oge ochie;
• Theological - ozizi nke wetara Iso Ụzọ Kraịst n'ime ndụ anyị;

N'ikpeazụ, nke a bụ ndepụta:

• Obi ike;
• Nhazi;
• Nkwuwa okwu;
• Ikpe ziri ezi;
• Olileanya;
• Ịhụnanya;
• Okwukwe.

A obere ka e mesịrị, a ndepụta agbanweela ịrịba mgbanwe ma guzosie ike a ọhụrụ otu, na-anọchi anya asaa omume ọma megide Western Christianity asaa egwu mmehie :

• Ndidi;
• Obi umeala;
• Ịdị umeala n'obi;
• Ịdị ọcha;
• Ịdị uchu;
• Nhazi;
• Ịhụnanya.

Nsogbu nke obodo

N'ezie, onye ọ bụla maara ụdị ọrụ ọ ga-abụ maka ezi ihe, ma ihe ọjọọ, n'agbanyeghị nke a, omume ọma na omume rụrụ arụ bụ ihe mgbagwoju anya maka ọtụtụ n'ime anyị. The ike nke omume nhọrọ bụ mgbe niile pụta ụwa mmadụ. "Amaara m onye ezi omume, mana m na-ahọrọ obi ụtọ" - ụkpụrụ ndụ a bụ taa. E kwuwerị, ị na-ahụ, ịghọta okwu nke omume ọma, ihe ọ pụtara, apụtaghị àgwà kwekọrọ na ya.

Ruo ogologo oge a na-ewere ọnọdụ a dị ka ihe nchịkwa. Ma n'eziokwu - ịghọta ihe ezi uche dị na ya otu mmadụ pụrụ isi mee ndu na-ezighị ezi, ịmara na ọ bụ ihe ọjọọ, ọ dị nnọọ mfe. Ọ bụ ya mere na n'oge ochie, ihe ọmụma, nke a na-etinyeghị n'ọrụ, abụghị ihe dị otú ahụ. Dị ka Aristotle na Socrates si kwuo, ọ bụrụ na mmadụ maara otú e si eme ihe n'ụzọ ziri ezi ma mee ihe megidere ya, nke a pụtara na omume ya adabereghị n'ezi ihe ọmụma, kama n'echiche onwe onye. N'okwu a, onye kwesiri inwe ezigbo ihe ọmụma, nke a na-emecha kwenye.

Ihe omuma site na ozizi nke ndi Kristain, echiche ojo na omume nke madu nekwu maka nmehie nke aru ya, nke putara na onye agha aghagh iju ihe nile di n 'uwa na ihe ziri ezi, ju anu aru nke neme ka o ghara iru ezi nkwekorita nke Chineke.

Ihe ọ bụla ọ bụ, ma n'agbanyeghị ma a ghọtara àgwà ọma dị ka ọgụgụ isi ma ọ bụ ezi omume, mmadụ na-enweta usoro nke ịmara ọdịdị nke mmadụ na ikike nke idozi nsogbu esemokwu.

Gịnị ga - eme ka ị dị mma

Site na nwa rue n'onwu, mmadu na-ebi n'ime otu nke ya. Ịhụ omume nke ndị ọzọ, na-aghọta iwu ndị a nabatara na ọha mmadụ, ọ na-etolite otu ụdị omume. N'ịbụ onye nabatara ma ọ bụ ụta maka omume ha n'akụkụ nke ndị ọzọ, mmadụ na-ewuru onwe ya ọtụtụ ọnụ ahịa, ihe ọ na-achọ ka ọ bụrụ nke a nabatara.

Ihe kachasị mma n'okporo ụzọ maka ihe ọmụma banyere omume ọma ka a ga-atụle ịkwanyere mkpa na uru nke ndị ọzọ. Ibi n'ime otu mmadụ, ọ gaghị ekwe omume ilekwasị anya n'ihe gbasara ọdịmma na nkwenkwe onwe onye. Naanị ude nke uru nke ndị mmadụ bi nso, a na anya doro ntule nke ha onwe ha àgwà, na-aga n'ihu mmụta pụrụ ime ka mmadụ kwesịrị iṅomi.

Dị ka àgwà ọma asaa dị ka ọdịnala

Ebe ọ bụ na n'oge ochie, ndị na-ese ihe na ndị na-ese ihe na-ejikọta ọhụụ ha na omume ọjọọ na ọtụtụ ụzọ. Ọtụtụ mgbe karịa, ndị a bụ ihe oyiyi nke ụmụ agbọghọ mara mma na-eji akwa akwa nwere àgwà dị iche iche.
Dị ka ihe atụ, àgwà ndị Kraịst pụrụ ịdị ka nke a:

• Vera bụ nwa agbọghọ na-acha ọcha na-acha ọcha, na-ejide obe n'aka ya, nke na-egosi ọnwụ Kraịst, ma ọ bụ iko crystal. Enwere ike igosi ya ọta ma ọ bụ oriọna dị n'aka gị.
• Omume ọma ọzọ - Ịhụnanya - dị ka nwa atụrụ na-achụ àjà ma ọ bụ pelikọn, na-esere ihe osise dị ka nwanyi nwere ọtụtụ ụmụ na-adọrọ mmasị ma ọ bụ na-enwe obi na-enwu ọkụ n'aka ya. Ihe a na-ewu ewu bụ ihe oyiyi ọzọ - nwa agbọghọ nke na-agha mkpụrụ na aka ya, na ihe ọzọ na-agbanye obi.
• Olileanya bụ nwatakịrị nwanyị na-acha uwe elu, nke nwere mmasị n'ekpere, mgbe ụfọdụ na nku ma ọ bụ arịlịka. Na nsụgharị ọzọ, ọ na-esetị aka ya nye anyanwụ n'egosite ekpere, ma n'akụkụ ya, ọ nọ na Phoenix na-ere ọkụ.
• E gosipụtara obi ike, ezi uche, ịdị mma na ikpe ziri ezi n'arụ nwanyị.

Kedu nke ka mma, ebe ị ga-arụ ọrụ?

N'ụzọ dị ịtụnanya, ịkọwa echiche nke omume ọma ma na-atụ aro ụzọ isi ghọta ya, ọ dịghị onye ọkachamara kachasị ukwuu n'oge ochie na nke oge a enwewo ike ịdabere na-ekpebi ihe kachasị mma. Dịka ọmụmaatụ, Socrates na Plato kwenyere na ọ bụ amamihe (ihe ọmụma), Aristotle - njeru onwe ya, Confucius - nsọpụrụ na nkwanye ùgwù nke ndị okenye. Otú ọ dị, ozizi Ndị Kraịst na-akpọ àgwà ọma kasị elu nke ịhụnanya (karịsịa Chineke). Eleghi anya, onye ọ bụla nwere ike ikpebiri onwe ya onye n'ime ha ga-agụ karịa ndị ọzọ, n'ihi na ọ gaghị ekwe omume inweta izu okè n'akụkụ niile.