Ụkpụrụ nke Socrates na Plato. Akụkọ banyere nkà ihe ọmụma oge ochie

Nnyocha nke ndị ọkà mmụta sayensị nke oge a na-egosi na a na-amụta nkà mmụta sayensị dịka sayensị nwere onwe ya n'ihi ọrụ ndị Gris oge ochie. N'ezie, ndị oge ochie nwere ike ịhụ ụfọdụ nkwupụta nke nkà ihe ọmụma, ma ha enweghị iguzosi ike n'ezi ihe. Ndị Chinese na ndị India n'oge ochie mere mgbalị iji mepụta nkà ihe ọmụma, mana ma jiri ndị Gris oge ochie tụnyere onyinye ha dị ntakịrị. Ọnụ ọgụgụ kasị elu nke nkà ihe ọmụma Gris oge ochie bụ ụkpụrụ omume oge ochie. Socrates, Plato, Aristotle bụ nna nna ya.

Philosophy oge ochie

Nyochaa ihe omuma nke oge ochie site n'aka ndi nnochite anya ya, ndi echiche ha dabere na omume ochie. Socrates, Epicurus na Stoics, Plato, Aristotle mụrụ ntụziaka nkà mmụta ihe dị ka n'otu oge ahụ, mana nke ọ bụla nwere ọnọdụ ya.

Socrates gosipụtara ụzọ ya ma gbalịa ịkọwa echiche nke enweghị ike imetụta onye si n'èzí, ebe ọ bụ na mgbanwe niile ga-eme n'ime ya.

Epicurus bụ onye na-eso Democritus ma nọgide na-akụzi ozizi atomistic. Ọ hapụrụ ihe karịrị narị atọ na-arụ ọrụ na ọgbọ nke oge a, bụ nke naanị otu ụzọ n'ụzọ isii ka echekwara. Epicurus chere na isi ihe bụ ịkụziri ndị mmadụ ka ha na-ebi ndụ obi ụtọ, n'ihi na ihe ọ bụla ọzọ adịghị mkpa.

Usoro ihe ọmụma Stoic gụnyere akụkụ atọ - mgbagha, nkà na ụzụ na ụkpụrụ omume. N'echiche ha, ọ bụ ọrụ dị iche iche maka ịchekwa usoro ahụ, physics na-enye gị ohere ịmara ọdịdị, na ụkpụrụ omume na-akụzi ndụ dịka iwu nke okike si dị.

Plato bụ onye kasị mma nke ụmụ akwụkwọ Socrates. O batara n'ime ozizi Socrates ma gbalịsie ike ịzụlite ya dị ka o kwere mee. Ya na nwa akwukwo ya bụ Aristotle, o nyere nnukwu aka na mmepe nke nkà ihe ọmụma site na ịmepụta ụlọ akwụkwọ nke peripatetics. Plato mụọ banyere ihe ndị ọ gara n'ihu mezuo ma mee ka ha dị n'otu.

Aristotle, nke na-agbaso ozizi Plato, ghọrọ otu n'ime ndị ọkà mmụta sayensị kachasị mma si Gris oge ochie. Ọ bụ onye ahụ ghọrọ onye nchoputa ezi sayensị.

N'oge ochie, ụkpụrụ omume oge ochie mepụtara ngwa ngwa. Socrates, Epicurus na Stoics, tinyere Plato na Aristotle bụ ndị ọkà mmụta kachasị mma n'oge ahụ.

Socrates dị ka mmadụ

Afọ ndụ nke Socrates - 470 (469) -399 afọ. BC. E Socrates bụ onye ọkà ihe ọmụma Atens, nke na-adịghị anwụ anwụ na nkwurịta okwu Plato dị ka onye bụ isi. Aha nne ya bụ Fenaret, nna ya bụ Safronix. Papa m bụ onye na-eme ihe ngosi. Socrates adịghị eche banyere ọdịmma ya nakwa na njedebe nke ndụ ya ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ onye arịrịọ. Echebebeghị ihe ọmụma banyere ndụ ya na nyocha ụwa. Ndị ọkà mmụta sayensị bụ isi na-esite n'ọrụ nke ụmụ akwụkwọ ya.

Dị ka Xenophon si kwuo, Socrates bụ onye a ma ama site n'ọtụtụ dị elu nke ịhapụ ihe ụtọ na ntụrụndụ na ịṅụbiga nri ókè. Ọ nagidere ọtụtụ ibu arọ nke ndụ, ọrụ siri ike, okpomọkụ na oyi. Ọ na-enwekarị ụzọ ole na ole nke ndụ, ma nke ahụ egbochighị ya inweta ihe niile dị mkpa iji kwado ndụ.

Dị ka ndị dịkọrọ ndụ si kwuo, Socrates nwere mmetụta dị ịtụnanya nke mmetụta n'ahụ onye ahụ na-eme mkpesa. Mgbe ya na ya kparịta ụka, ndị mmadụ weere ndụ ha ma chọpụta na ọ gaghị ekwe omume ịdị ndụ ọzọ.

Socrates na-ezo aka na onye nnọchianya ikpeazụ nke Sophists. Ọ bụ ezie na o nwere ọrụ dị iche iche na-emegide echiche ha. N'ịbụ ndị na-akwalite ihe mgbakwasị ụkwụ dị mma iji mụọ sayensị ohuru, Socrates ghọrọ onye nchoputa usoro omume nke nkà mmụta ihe ọmụma.

Socrates dị ka onye guzobere nkà mmụta nkà na ụba

O kwuru na ọ bụ naanị ndị sayensị ahụ, nke eziokwu ya bụ eziokwu maka mmadụ niile, dị adị. Dịka ọmụmaatụ, ọnọdụ bụ na ọ bụrụ na mmadụ abụọ ugboro abụọ abụọ dị anọ, maka ise ọzọ, na nke isii nke isii, mgbe ahụ, mgbakọ na mwepụ agaghị aghọ onye sayensị.

Ụkpụrụ a dịkwa mkpa maka omume ọma. Ụkpụrụ nke Socrates na-ekwu banyere ịdị adị nke àgwà ndị a nabatara n'ozuzu ha. O kwenyere na ọ dị mkpa iji wepụta ụkpụrụ ndị a ma weta ha n'uche mmadụ. N'okwu a, mmadụ nile ga-akwụsị esemokwu. Nkà ihe ọmụma na ụkpụrụ omume nke Socrates na-ekwu na omume dị mma n'ime onye ọ bụla, ọ bụrụ na e kpugheere ya mmadụ nile, obi ụtọ zuru ụwa ọnụ ga-abịa.

Isi ihe dị na Socrates bụ nkọwa nke eziokwu ahụ bụ na ndị mmadụ n'ụwa nile nwere ihe yiri nke ahụ. E kwuru nke a ma ugbu a, mana ọbụna afọ 2,500 gara aga, Socrates natara azịza ya.

Ihe ndozi nke ụkpụrụ omume Socrates dị iche, ha na-agụnye nkwupụta nke na-akọwa mmadu ihe niile, nke echiche nke ụkpụrụ niile nke omume na-emegide. Ụkpụrụ nke Socrates na-amata ọdịiche dị na Sophists site na nrubeisi ya. Socrates abụghị nanị ịkụziri ndị mmadụ, ma jiri usoro na-enyere ndị mmadụ aka ịghọta eziokwu ahụ. N'ihi nke a, ndị mmadụ bịara n'eziokwu ahụ n'onwe ha.

Ụzọ nke nkà ihe ọmụma nke Socratic

Ethics na ndị Socratic usoro kpaliri uche ndị na-ajụ oyi ọmụma. A na-akpọ usoro ihe ọmụma dị otú a usoro Mayevtic. Ọ na-ekwu na ọ bụrụ na mmadụ kpebie ịbanye n'arụmụka, ọ ghaghị ịbịakwute eziokwu site n'itinye ihe arụmụka ziri ezi nke ga-enyere ya aka ịmata eziokwu ahụ. Ị pụghị ịkpali ya, mana ị nwere ike ịchọpụta ya n'onwe gị. Socrates kwuru na ị nwere ike ịchọta ihe ọmụma na uche gị. Omume na echiche ụwa nke mmadụ agaghị enwe ike imetụta site n'èzí, ihe niile na-adabere ná mgbanwe n'ime ya.

Usoro nke Mayevtika na-ezo aka na mmezi, tinyere ụzọ nke obi abụọ (mara na amaghị m ihe ọ bụla), ntinye (na njedebe nke eziokwu), ntụgharị (ịchọ mgbagwoju anya) na nkọwa (nchịkọta ikpeazụ nke ihe ọmụma achọrọ). Inductive ụzọ dị mkpa na taa. Ọtụtụ mgbe a na-eji ha maka nkwurịta sayensị. Na usoro ịchọta ngwọta bụ ụkpụrụ ziri ezi nke Socrates. Dị ka ya si kwuo, ihe ndabere nke omume ọ bụla bụ uche. Amaghị ihe Socrates chere na ọ bụ omume rụrụ arụ.

Azịza ajụjụ

Ezi ihe na ihe ọjọọ Socrates kọwapụtara okwu ahụ bụ "ụkpụrụ ziri ezi." N'ihi ya, ụkpụrụ omume nke Socrates amalitela. O weere na ọ dị ezigbo mkpa inye aha ya n'otu ụdị omume ọ bụla. Onye ọkà mmụta sayensị ji aka ya mee ihe na-aza ajụjụ nke ịghọta eziokwu ahụ, nke a na-akpọ ụbọchị ndị a dialectics. Ethics na ndị dialectic nke Socrates egwuri a nnukwu ọrụ na echiche ya banyere nkà ihe ọmụma. Aghọta nke ezi ihe ọmụma bụ naanị site na mkparịta ụka. Ọ bụ onye na-enyere aka ikpughe eziokwu nye ndị na-eso ya. Sistem Socrates kọwara dị ka nkà nke mkparịta ụka kwesịrị ekwesị.

The Plato Noble

Plato bụ onye a ma ama, ezinụlọ kachasị mma. Ndị mụrụ ya nwere mmekọrịta chiri anya na Codr eze Atens. N'ime ezinụlọ, Plato abụghị nanị nwa, ọ nwere ụmụnne abụọ na nwanna nwanyị. A mụrụ Plato n'oge ọchịchị Pericles, mgbe Athens mụbara ma mụbaa ngwa ngwa n'ọhịa sayensị. Nke a bara ezigbo uru maka mmụba uche ya na nwata na nwata.

Ma ka oge na-aga, ihe niile gbanwere. Ọchịchị gọọmentị gafere ndị mmadụ nso, ọha mmadụ wee malite ịgba aghara. Mara malitere imegbu, nke metụtara ezinụlọ Plato. Ahụmahụ na nkụzi dị otú ahụ nke Socrates dugara ya n'ụzọ nke usoro steeti Spartan na ihe megide ọchịchị onye kwuo uche nke Atens. Na oge na-enweghị ncheta nke ọ bụ nwata, Plato jiri uru ọ bụla ọ ga-erite nweta inweta agụmakwụkwọ zuru ezu. Na mgbakwunye na akụkụ ndị dị mkpa, ọ mụtara ịbịaru, egwu, mgbatị. O zuru oke nke na o nwedịrị ike ịnweta aha onye mmeri n'egwuregwu Olympic na Nemean.

Ịda ogbenye bụ ihe na-egbu Plato, ọbụna chee na ya ga-aga agha, ma Socrates ekweghị ya mee nke a. Tupu ya ezute onye nkuzi ya, Plato ji ịnụ ọkụ n'obi ghọọ onye na-ede uri. Dithyrambs na ihe nkiri mere ka ọ bụrụ nke ọma. Nkà ihe ọmụma masịrị ya site na nwata, na ịmara Socrates mere ka mmasị a dịkwuo ukwuu. N'oge ntorobịa ya, ụlọ akwụkwọ Heraclitean na ozizi ya nwere mmasị n'ebe ọ nọ banyere mgbanwe ndị na-adịghị agbanwe agbanwe ọhụụ.

Nkà ihe Platonic

Na nkuzi ya, Plato na-ekwukarị nkà ihe ọmụma na kachasị nke sayensị. E kwuwerị, ọ bụ ya na-enyere aka n'ịchọ ịmara eziokwu ahụ. Nkà ihe ọmụma, dị ka Plato si kwuo, bụ nanị ụzọ isi nweta ihe ọmụma onwe onye, ihe ọmụma banyere Chineke na ezi obi ụtọ. O kwenyere na ịnweta mmetụta nke ụbọchị na-enye aka igbanwe onyinyo nke eziokwu. Plato na-elebara ụwa nke ihe na echiche anya. Ọ na-akpọ echiche ahụ ihe yiri nke ahụ, nke a pụrụ ịchọta na ọ dịkarịa ala ihe dị iche iche. Mana ịmara onye dị adị agaghị ekwe omume maka onye ọ bụla, ya mere echiche ahụ dị adị ma dị adị, n'agbanyeghị eziokwu ahụ bụ na ndị mmadụ apụghị imetụ ya aka. Tụkwasị na nke a, Plato kwuru na ọ bụ ụwa nke nghọta doro anya bụ nke dị adị, ebe ụwa nke ihe ezi uche dị na ya bụ onyinyo ya.

Eluigwe na ụwa, dị ka Plato si kwuo, nwere ihe ngosi akụkọ ifo banyere akụkọ ọdịnala. Enwere echiche a na Plato n'oge njem ogologo ya. Dika ozizi ya si kwuo, Chineke bu onye okike nke uwa dum. N'ime usoro okike, o jikọtara echiche na ihe onwunwe. Nchịkwa nke symbiosis nke echiche na ihe onwunwe abụghị ihe kpatara ya, kama atọ agha, nke a na-akpọ inert, inert na kpuru ìsì.

Echiche ya na nyocha banyere mkpụrụ obi Plato bụ nke a kọwara na ọrụ nke "Phaedrus" na "Timaeus." Ọ na-ekwu na mkpụrụ obi mmadụ nwere anwụghị anwụ. Ihe e kere eke nke mkpụrụ obi mere n'oge ahụ e guzobere ụwa. Dị ka atụmatụ Plato si kwuo, e nwere 3 akụkụ ndị ọzọ na mkpụrụ obi. Nke mbụ bụ isi ma kpọọ ya ezi uche. Akụkụ abụọ fọdụrụnụ enweghị ezi uche. Otu ndụ n'ime obi, na-arụkọ ọrụ ọnụ na uche na a na-akpọ ọchịchọ. Nke ọzọ dị n'ime afọ, ọ na-agụnye agụụ na nkụzi kachasị njọ, nke na-anapụ ya niile.

Socrates na nwa akwụkwọ ya Plato

Onye maara Plato na Socrates mere mgbe mbụ dị ihe dị ka afọ iri abụọ. Onye a maara nke ọma ghọrọ ihe kachasị mkpa ná ndụ ya, n'ihi na ọ bụ Socrates ka o ji ụzọ ndụ na nkà na ụzụ na-ahụ ụzọ. Mgbe oge ụfọdụ gasịrị, Plato kelere eluigwe maka na a mụghị ya dịka anụmanụ, mana dịka nwoke, ọ bụghị dịka nwanyị, kama dịka nwoke, ọ bụghị dị ka onye mba ọzọ, kama dịka onye Grik, nke kachasị mkpa, na a mụrụ ya na Atens na kpọmkwem n'oge Socrates bi.

E nwere akụkọ akụkọ na-ekwu na n'abalị ahụ tupu onye nkụzi ahụ mata onye na-eso ụzọ ya, nke mbụ hụrụ nrọ dị ebube. N'ime ya, Socrates hụrụ swan na-acha ọcha na snow, bụ onye bịakwutere ya, na-ahapụ ebe ịchụàjà nke Eros, ma jiri nwayọọ na-atụgharị na mbara igwe n'elu nnukwu nku ndị toro eto n'oge ahụ. Na-esote ụbọchị, Socrates hụrụ Plato, dịka nwa okorobịa toro ogologo nke nwere ezigbo ihu na onye nwere ọgụgụ isi dị elu, ozugbo o kwuru na nke a bụ ụra ezigbo mma. Ọ bụ n'oge a ka a mụrụ ụkpụrụ omume oge ochie nke Socrates na Plato.

Ihe nkuzi Socrates Plato natara n'oge afọ itoolu ha maara. Mmekọrịta dị n'etiti ha jupụtara n'ezigbo mmekọrịta na nghọta nghọta, yana nkwanye ùgwù na ịhụnanya. Ozi banyere mmekọrịta ha dị adị, dịka ihe ndekọ banyere ha dị oke ụkọ. A maara na Plato dere "Apology nke Socrates," bụ nke o gosiri na a na-eweta onye nkụzi ya ikpe. Plato pụtara n'ihu ụlọ ikpe ma kwuo na ọ bụrụ na a ga-akwụ ụgwọ na ego maka ego Socrates, a ga-akwụ ụgwọ ego. Nakwa na ihe omume, Plato kwusara site na rostrum iji chebe onye nkụzi ya. Mgbe a kụrụ Socrates, Plato apụghị ileta ya, ebe ọ bụ na ọ dara ọrịa. Ọnwụ Socrates bụ ụda kasị njọ maka onye ahụ a hụrụ n'anya.

Ụkpụrụ omume oge ochie site na anya nke Socrates na Plato

Ụkpụrụ nke Socrates na Plato na-akwalite ma na-agbasa ozi ọma na ndị mmadụ n'oge ochie. Ozizi ha kwuru na, na-atụ anya na ndụ mmadụ na-enwe obi ụtọ, ọ dị mkpa ka ọ bụrụ onye na-eme omume ọma na nke omume. Naanị onye na-eme omume nwere ike ịmata ezigbo obi ụtọ. Iji mezuo ihe mgbaru ọsọ a, Socrates mepụtara usoro nke usoro cognition. Ná mmalite, enwere obi abụọ na-enye anyị ohere ịchọpụta mkpa ọ dị inwekwu nkwurịta okwu banyere nsogbu ahụ, mgbe ahụ, abịa na-eme ka a mata oge esemokwu, nke na-enye anyị ohere ịchọpụta echiche ahụ achọrọ.

Nke mbụ, ụkpụrụ ochie nke Socrates na Plato dabeere na ụkpụrụ nke rationalism. Na ndị ọzọ okwu, na omume na-kpatara omume ọma ihe ọmụma, ma enweghị ihe ọmụma na-atụle isi iyi rụrụ arụ. Site na ọkà mmụta sayensị a na onye na-amụrụ akwụkwọ akọwawo ndụ obi ụtọ dị ka ezi, omume na ezi uche. Nkà ihe ọmụma na ụkpụrụ omume nke Socrates na Plato na-akụziri ndị mmadụ ịgbaso ụzọ nke omume ọma. N'echiche ha, ọ bụrụ na mmadụ enweghị ihe ọmụma zuru oke, ọ bụ isi iyi nke iwe. Dịka ọmụmaatụ, ha na-eduga àgwà ọma nke obi ike, nke ihe ọmụma nke ịmebi ihe ize ndụ ahụ, ma ọ bụ àgwà nke ịdị nro, nke a mụrụ n'ime onye maara banyere imeri agụụ.

Ụkpụrụ na nkà ihe ọmụma nke Socrates na Plato gụnyere ọtụtụ echiche ndị bụ isi. Nke mbu, onye nwere ihe omuma ihe banyere ezi omume na nke ezi omume ga-eme ihe omume na omume oma mgbe nile. Nke abuo, ndu weghaara dika otu ihe ndi mmadu nile si di, nke nochitere anya na "echiche nke uwa", ya mere nani ndu dika iwu ya si di ma obughi ndi ozo di ka ihe ziri ezi.

Ndị na-eso ụzọ nkà ihe ọmụma nke Socrates na Plato

Ndị ọkà mmụta sayensị nke oge a bịara na nkwubi okwu na ụkpụrụ omume nke Socrates, Plato na Aristotle kwere ka nghọta miri emi nke nkà ihe ọmụma oge ochie. A na-akpọ Socrates nna nke nkà ihe ọmụma oge ochie, ọ bụghị n'ihi na ọ bụ nne ochie ya, mana n'ihi na ọ mepụtara ụkpụrụ bụ isi nke mechara bụrụ ihe ndabere maka ndị ọkà mmụta sayensị ndị ọzọ.

Onye na-egbuke egbuke nke Socrates bụ nwa ya Plato. Ọ masịrị onye nkụzi ya, dabere n'ihe ọmụma ya ma kee ihe nke aka ya. Ọ mepụtara ọganihu nke ala ahụ, wepụta echiche nke ikpe ziri ezi, ma webata nkà ihe ọmụma n'ụdị isi atọ: nkà mmụta sayensị, echiche na ụkpụrụ omume.

Dabere na ozizi nke Plato, na nkà ihe ọmụma malite ịmụ Aristotle. Ruo afọ iri abụọ, ọ mụtara ma mụta ụkpụrụ nke nkà ihe ọmụma Platonic na agụmakwụkwọ nke onye nkuzi ya. Ọ bụ n'ihi ihe ọmụma a na-enweta na agụmakwụkwọ nke Aristotle bịara na okike nke ụdị mbụ nke Platonism.

N'ịzụlite echiche nke onye nkụzi ya, ọ gbalịrị itinye ebe mbụ nke nkà ihe ọmụma. Ụdị ma ọ bụ echiche ọ na-akpọ ọdịdị nkịtị, nke a kọwara dị ka ihe kachasị mkpa nke ihe, na-amụ site n'echiche na nkwado nke mgbagha.

Philosophy na ụzọ Aristotle dị iche n'ihe Plato, dị ka ndị mbụ kpamkpam mebiri na njikọ n'etiti nkà ihe ọmụma na akụkọ ifo. Tụkwasị na nke ahụ, Aristotle na-elebara anya zuru ezu na nkọwa zuru ezu. Ọ gọrọ okwu Plato na otu echiche enweghị ike ịbụ ihe na ihe ọzọ n'otu oge ahụ. Ihe Aristotle na-akọwa ihe kachasị mkpa ma ọ bụ ihe ọ bụla. N'anya ya, a na-anọchite anya ihe dị mkpa site na ihe na ụdị, ihe anụ ahụ na echiche, akụkụ na akụkụ dị mma.

Aristotle bụ onye okike nke lyceum, na-eje ozi maka uru sayensị. Ndị ọkà mmụta sayensị kachasị nkà, bụ ndị hapụrụ mgbidi nke ụlọ akwụkwọ Aristotle, dị ka Theophrastus. Ọ bụ ọkpụkpụ na-aga n'ihu ma nọgide na nkà mmụta sayensị nke onye nkuzi ya malitere. "History of plants", "History of physics" - ndị a bụ ọrụ nke Theophastus.