Echiche nke nkà ihe ọmụma dị ka a pụrụ iche na sayensị

Echiche nke nkà ihe ọmụma sitere n'oge ochie na gụnyere usoro iwu na generalized anya nke ụwa oge ochie ọkà mmụta asụsụ Grik. N'ụzọ dị iche na okpukpe na-eche, ihe e ji mara nke oge nke ochie na Middle Ages, n'ihi na nke a na sayensị e ji ò ihe ọmụma, ịdabere na bara uru ihe ọmụma na-zuru ezu kpọmkwem na nkà mmụta sayensị nwale. Nkà ihe ọmụma echiche, nke n'oge ochie kpuchie dị ka mgbakọ na mwepụ, astronomy na ịgụ kpakpando, echiche nke physics na onwu, bụ echiche nke otu onye ma ọ bụ onye nkụzi na-eso ụzọ ya na gburugburu eziokwu.

Ya mere, echiche nke nkà ihe ọmụma bụ Nchikota dị iche iche isi echiche banyere ụwa na mmadụ, nakwa dị ka mmekọrịta dị n'etiti ọha mmadụ na okike. Ndị a echiche ka ndị mmadụ ịnyagharịa gburugburu eziokwu, na-akwali ha onwe ha na-eme, na-ezi ihe ma si otú eduzi ndị cornerstones nke ụkpụrụ e ji mara nke a akpan akpan mmepeanya.

Society: The echiche nke ọha mmadụ na nkà ihe ọmụma bụ akụkụ dị mkpa nke sayensị, n'ihi na onye ọ bụla ndụ ike-atụle na-akpa iche site na otu. Ancient ọkà mmụta na nke a na-atụle "obodo" dị ka n'otu na imekọ ihe ọnụ nke ndị mmadụ na-abịa ọnụ na a otu consciously na n'afọ ofufo. N'ihi ya, Aristotle akpọ onye ọ bụla a "na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ụmụ anụmanụ" onye na-amanye na-arụkọ ọrụ na steeti, ebe mmekọrịta na-wuru na ụkpụrụ nke na-achị na irubere. Ma Plato ekedi akpa ọkà ihe ọmụma onye tọrọ ọchịchọ maka aka ike nkọwa nke ọ bụla na-elekọta mmadụ usoro, nke bụ di ntakiri ọrụ nke onye ahụ.

Ndị ọzọ echiche: The isi banye n'eluigwe, nke nkà ihe ọmụma na-agụnye na udi nke "ụwa na-ele", ókè na ohere nke ihe ọmụma ụmụ mmadụ, nakwa dị ka ndị ọzọ okwu. Ọbụna n'oge ochie oge ochie ndị ọkà mmụta sayensị na-akwụ ụgwọ pụrụ iche anya ka ontology, nke nwere ike ga-atụle ka a iche iche ozizi nke ndị a. Nke a echiche nke nkà ihe ọmụma dị iche iche na ụlọ akwụkwọ nwere ihe nkowa nke onwe, na ụfọdụ omume ya ndokwa dabeere enyemaka Chineke, na ndị ọzọ ndị ọkà mmụta na merela agadi ịhụ ihe onwunwe n'anya echiche. The nsogbu nke eke, a ụzọ nke ịbụ na pụtara ịdị adị nke ụwa na-ekwu banyere ndị Grik oge ochie, na onye ọ bụla nke ha gbalịrị ahụ na-egosi isi n'ihi na ha onwe ha si ele ihe anya.

Aristotle ekpep nsogbu nke ọdịdị nke mmadụ, na-achọ na-egosi na Chineke mere na-egosi na elu ike nke aka na ẹdude eziokwu, ọ bụ ajụjụ nke e kere eke nke ụwa metaphysics. Ontological akụkụ-amụ nkà ihe ọmụma na ndị ọkà ihe ọmụma nke oge a, Otú ọ dị, ajụjụ nke nzube nke ndụ na-ama na-ewere na-akpa iche oge ochie ozizi, na ndị nnọchiteanya nke ndị ka n'ọnụ ọgụgụ nke ụlọ akwụkwọ na XVIII-XIX ewepu ekwe omume nke aka nke ejiri Ananayas agha na ihe ndị na-ewere ọnọdụ na Earth.

Na XIX narị afọ echiche nke nkà ihe ọmụma na-esiwanye lekwasị na mmalite, dị ka a na udi n'oge bụ ma a dị iche iche ndị ọkà mmụta sayensị. Akụkụ a na-kpụrụ site n'inyocha kpọmkwem e ji mara ndị mmadụ na ha mkpa ha, nke mkpa igbo. Iji nweta ihe ị chọrọ, onye na-amanye ịzụlite nke aka ha na-ekwe ka ya obi ike ime ka lekwasịrị anya.

A German ọkà mmụta sayensị R. Lotze, onye bi na XIX narị afọ, n'etiti ẹdude eziokwu dị ka a dị iche iche na udi nke mmadụ ọchịchọ. Na-ebute ụzọ, ọ na-awụfu ruru nke omume na nke okpukpe ụkpụrụ na n'ezie, ihe ọmụma sayensị na akụ na ụba. Site ndị a ibiere adabere na nkwenkwe na omume nke onye ọ bụla e, onye na-achọ ka ha ndụ ihe mgbaru ọsọ na ọ na-nādabere n'ebe ime mmụọ ma ọ bụ ihe onwunwe ụwa.