Iroquois - India nke North America: ọnụ ọgụgụ na ọdịdị nke ebo ahụ

Akụkọ banyere ụmụ amaala ndị America ma jupụtara na omimi na ihe omimi, ma ọ dịkwa mwute. Nke a na-emetụta karịsịa ndị India nke North America, ndị nna nna ala na ogologo privatized site US Federal Government. Ugboro ole ka ndị bi na North America na-ala n'iyi n'ihi na ha na-eme ihe ike, na-amaghị ya taa. Ụfọdụ ndị nnyocha na-arụ ụka na na mmalite nke narị afọ nke 15, ndị Indians nọ n'ókèala dị na United States bi na nde 15, na 1900, e nweghị ihe karịrị 237,000 fọdụrụ.

Akụkọ banyere ndị anyị maara dị ka "Iroquois" dị ịrịba ama. Ndị Indians nke ebo a kemgbe oge ochie bụ ndị buru ibu na ndị siri ike, ma ugbu a ha dị ole na ole. N'aka nke aka, ndi Dutch na British nyere ha ohere ka ha ghara ikwesi ike ikwusi ike ... Ma mgbe odi mkpa ndi Iroquois dara, ha malitere ikpochapu n'enweghi obi ebere.

Ozi nhazi

Ndị a sị na ha bụ India nke North America, ndị bi ugbu a na steeti nke United States na Canada. Okwu a bu "iro" na agburu obi ndi agbata obi bu "ezigbo uzo," nke na-acho aka ndi Iroquois nke mbu, ha bu ndi agha na ihe omumu nke usoro agha. Ọ bụghị ihe mgbagwoju anya na ndị Iroquois nọ na-enwe mmekọrịta siri ike na ndị agbata obi ha niile na-enweghị mmasị ma na-atụ egwu ha. Ka ọ dị ugbu a, ihe dị ka otu narị mmadụ na iri abụọ na ise bi na United States na Canada.

Ná mmalite ebo nso gbatịrị si na St. Lawrence River ka Hudson Strait. N'adịghị ka nkwenkwe ndị a ma ama, ndị Iroquois - India abụghị nanị ndị agha, kama ha na-arụsi ọrụ ike, ebe ọ bụ na ha azụlitewo ihe dị elu nke mmepụta ihe ubi, e nwere ihe ndị bụ isi nke ịzụlite anụ.

O yikarịrị ka ebo a bụ otu n'ime ndị mbụ na-ezute ndị Europe na narị afọ nke 16. Ka ọ dị ugbu a, ọtụtụ ndị India nke North America lara n'iyi n'enweghị nhụsianya na ọkụ nke agha agha na-adịgide adịgide. Ka o sina dị, ncheta ha ka dị ugbu a. Ya mere, okwu a bụ "Canada" si n'asụsụ ndị Iroquois nke Iroquois.

Onyinye Iroquois

Ulo oru nke ebo a bu ihe omuma atu nke ihe omuma nke mbu, ma nwoke ka bu onye isi. Ezinụlọ ahụ bi n'otu ụlọ dị ogologo, nke jere ozi dị ka ebe mgbaba ruo ọtụtụ ọgbọ. N'ọnọdụ ụfọdụ, ndị ezinụlọ na-eji ụlọ dị otú ahụ eme ọtụtụ iri afọ, mana ọ bụ na Iroquois bi n'otu ụlọ ruo otu narị afọ ma ọ bụ karịa.

Isi oru nke Iroquois bu ichu nta na igbu azu. Taa, ndị otu agbụrụ na-arụ ọrụ ncheta ma ọ bụ na-arụ ọrụ. Okosobode na ire nke omenala nkata na beaded necklaces bụ oké mara mma, na-ewu nnọọ ewu (karịsịa maka njem nleta).

Mgbe agbụrụ Iroquois nọ na ọnụ ọgụgụ kasị elu nke ike ya, ndị òtù ya bi n'obodo nta ole na ole, bụ ebe nwere ike ịnweta 20 "ogologo ụlọ". Iji mee ka ha gbalịa gbasie ike, na-ahọrọ akụkụ nke ala ahụ na-ekwesighi maka ọrụ ugbo. N'agbanyeghị na ọ na-eme ihe ike ma na-emekarị ihe ọjọọ, ndị Iroquois na-ahọrọkarị ebe mara mma na ebe mara mma maka obodo ha.

Nhazi nke nnokota

Around 1570, ókèala nso Lake Ontario pụtara mụ guzobe nke Iroquois ebo, nke e mesịrị mara dị ka "Iroquois Union." Otú ọ dị, ndị nnọchiteanya nke ebo ahụ na-ekwu na mkpa mbụ dị mkpa maka mmalite nke ụdị akwụkwọ a malitere na narị afọ nke 12. Na mbụ, Njikọ ahụ gụnyere banyere ebo asaa nke Iroquois. Ọ bụla bụ onye ndú nke na-Indian ebo nwere nha anya ikike ná nzukọ, ma na oge nke agha ka na-hoputara "eze".

N'oge a, a na-amanye ebe nile nke Iroquois na-agbachitere onwe ha megide mwakpo nke ndị agbata obi, na-echebe obodo ndị nwere nnukwu oghere. Ọtụtụ mgbe, ndị a bụ mgbidi dị elu nke e wuru site na ndekọ dị elu n'ahịrị abụọ, oghere dị n'etiti ya jupụtara ụwa. Na akụkọ banyere ndị ozi ala ọzọ France, e kwuru banyere ezigbo "megacity" nke Iroquois site na nnukwu ụlọ ogologo 50, nke nke ọ bụla bụ ebe siri ike. Ndi Iroquois-nwanyi zuru umu, ndi nwoke na-acho ichu nta na agha.

Ọnụ ọgụgụ nke obodo

N'obodo ukwu dị iche iche nwere ike ịdị ndụ ruo puku mmadụ anọ. Ka ọ na - erule ngwụsị nke Confederacy, ọ dị mkpa maka nchebe kpam kpam, ebe ọ bụ na n'oge ahụ, Iroquois kpochapụrụ ndị agbata obi ha kpam kpam. N'otu oge ahụ, obodo nta ahụ dịkwuo ọnụ, yabụ na ọ bụrụ na ọ dị mkpa, ọ ga-ekwe omume ịkpọkọta ndị agha nke ebo dum ngwa ngwa. Ka o sina dị, na narị afọ nke 17, ndị Iroquois gbanwere ebe ha bi n'obodo mgbe.

Nke bụ eziokwu bụ na njedebe nke ala na-eduga ná ngwụsị ngwa ngwa ha, ọ bụghị mgbe nile ka ọ na-adabere na mkpụrụ nke ụlọ ọrụ ndị agha.

Mmekọrịta na Dutch

Gburugburu narị afọ nke 17, ọtụtụ ndị nnọchiteanya nke ụlọ ahịa ndị ahịa Dutch na-apụta n'ógbè ahụ. Mgbe ha guzobere ụlọ ahịa mbụ, ha na-ejikọta mmekọrịta dị iche iche na ọtụtụ ebo, ma karịsịa ndị Dutch gwara ndị Iroquois. Ọtụtụ ndị na-ere ọkụ na European na-enwe mmasị na aji anụ. Ma, enwere nsogbu otu a: mmepụta nke ndị beavers bịara dị ngwa na n'oge na-adịghị anya ụmụ anụmanụ ndị a funahụrụ n'ókèala dum Iroquois na-achịkwa.

Mgbe ahụ, ndị Netherlands weere ihe dị mfe, ma ha ka na-agbasi mbọ ike: ha mere ike ha niile iji kwalite mgbasa Iroquois n'ókèala ndị ha na-ebughị.

Malite n'afọ 1630 ruo afọ 1700, n'ihi nke a, agha nile mgbe nile, a na-akpọ "beaver", gbagọrọ. Olee otú nke a si mee? Ọ dị mfe. Ndị nnọchianya nke Netherlands, n'agbanyeghị nkwenye ndị ọchịchị, na-enye ndị ha na-agba ụta India, gunpowder na lead.

Ịbawanye ọbara

N'ihe dị ka narị afọ nke 17, òtù Iroquois nwere ihe dị ka mmadụ 25,000. Nke a dị oke ala karịa ọnụ ọgụgụ ndị agbata obi. Agha na ntiwapụ nke ndị na-azụ ụlọ Europe, ọbụna ngwa ngwa, belata ọnụ ọgụgụ ha. Otú ọ dị, ndị nnọchianya nke ebo ndị meriri ozugbo abanye na Federation, nke mere na a na-akwụ ụgwọ ahụ kpamkpam. Ndị ozi ala ọzọ si France dere na narị afọ nke 18 n'etiti "Iroquois" ọ bụ ihe nzuzu ịgbalị ikwusa ozi ọma, na-eji asụsụ bụ isi nke ebo ahụ, ebe ọ bụ na ọkara nke atọ nke ndị Indians ghọtara ya. Nke a na-egosi na n'ime ihe dị ka otu narị afọ, ndị Iroquois fọrọ nke nta ka e bibie ha, ma na Holland ka nọgidere bụrụ "dị ọcha."

Ebe ndị Iroquois - ndị Indians dị oke agha, ha fọrọ nke nta ka ha buru ụzọ ghọta ihe ike agha ahụ nwere n'onwe ya. Ha na-ahọrọ iji ya mee ihe na "igwu", na-eme na obere mkpokọta mobile. Ndị iro ahụ kwuru na ndị dị otú ahụ "na-agabiga n'oké ọhịa dị ka agwọ ma ọ bụ nkịta ọhịa, ndị a na-adịghị ahụ anya na ndị a na-apụghị ịmalite, ndị na-egbu egbu na azụ."

N'ime oke ohia, ndi Iroquois chere na ihe di egwu, na uzo ndi ozo na iji egbe agha ndi ozo mere ka ndi mmadu di obere nke ndi agha a nwee mmeri ndi agha.

Ogologo njem

N'oge na-adịghị anya, isi ndị Iroquois mesịrị ghọọ "ịba ahụ ọkụ," ha malitekwara iziga ndị agha ọbụna n'ala dị anya nke ebe ndị Iroquois enweghị ike inwe anụ ahụ. Ma, ha nọ na ndị Netherlands. N'ihi mgbasawanye nke ala a, ndị Iroquois gbasaa na nso nnukwu osimiri. Ọ bụ ebo ndị a bụ ndị na-arụ ọrụ n'ọtụtụ ụzọ maka eziokwu ahụ na akụkụ ndị ahụ malitere ịmalite ọnụ na ọnụ ọgụgụ dị ukwuu na-adabere na oké ike. Nke a bụ n'ihi eziokwu ahụ bụ na ndị agbụrụ Iroquois bibiri site na egwu ji ọsọ gbaga n'ala ọ bụla.

N'eziokwu, n'oge ahụ, e bibiri ọtụtụ ebo, ọtụtụ n'ime ha enweghị ihe ọ bụla ma ọlị. Ọtụtụ ndị nchọpụta si n'etiti ndị India kwenyere na n'oge ahụ nanị ndị Hurons anwụghị. Na oge a nile ndi Netherlands jiri ndi ego Irople merie ndi Iroqu, ihe agha na egbe egbe ejighi kwusi.

Ịkwụ ụgwọ

Na narị afọ nke 17, ndị Bekee bịara n'ala ndị a, na-agba ọsọ ọsọ ọsọ na ndị asọmpi ha na Europe. Ha malitere iji "akọ" mee ihe. Ndi Bekee haziri aha nke a na-akpọ Conquered League, nke gụnyere ebo niile fọdụrụ, ndị Iroquois meriri. Ọrụ nke Njikọ ahụ nọ na-enyekarị aji mkpuchi. Ndị Iroquois-India, bụ ndị na-eme ihe ike, bụ ndị ọdịbendị ha meworo ka ọ daa mbà n'oge ahụ, ghọọ ngwa ngwa ndị nlekọta nkịtị na ndị na-anakọta ụtụ.

Na narị afọ nke iri na asaa na 18, ike nke ebo ha dị ike nke ukwuu, ma ha nọgidere na-anọchi anya ndị agha dị egwu na mpaghara. Briten, site n'iche ihe omumu nke ihe ojoo, wepu ndi Iroquois na ndi French. Ndị mbụ nwere ike ịrụ ọrụ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ọrụ nile nke nchụpụ ikpeazụ nke ndị na-asọpụrụ ndị ahịa British trading na New World.

Ndị Iroquois a abanyela aka na ikpe ọnwụ, ebe ọ bụ na ha adịghị mkpa. A na-achụpụ ha nanị n'ókèala ndị e nweburu na mbụ, na-ahapụ nanị ókèala mbụ ha na nso Osimiri St. Lawrence maka ibi ndụ. Tụkwasị na nke ahụ, na narị afọ nke 18, òtù Mingo si n'ebe ha nọ kwụsịrị, na-eme ka Iroquois na-eme ka ike gwụ.

Ọkụ ikpeazụ

Ndị nnọchiteanya Britain adịghị anọdụ ala n'echeghị ọnụ, n'oge agha na ndị ahụ e guzobere ọhụrụ, US mere ka "ndị mmekọ" mbụ ha nwee ike iweghachi ha. Nke a bụ nke ikpeazụ, ma nke kachasị njọ nke Iroquois. General Sullivan ji ọkụ na mma agha jere n'ala ha. Akpụrụ nke otu dike dị iche iche gbasasịrị na ndapụta na US na Canada. Naanị njedebe nke narị afọ nke 19, ndị nnọchianya ikpeazụ nke ndị a akwụsịghị ịnwụ n'ihi agụụ na ọrịa na-efe efe mgbe nile.

Taa, ndị Iroquois - Indians abụghị ndị agha, kama ọ bụ "ụcha" dị n'okwu iwu. Ha na-agbachitere nchebe ha mgbe niile n'ụlọ ikpe niile, na-achọ ka a mara na iwu akwadoghị njide nke Njikwa Gọọmenti na-ejide ala ha. Otú ọ dị, ihe ịga nke ọma nke azịza ha nọgidere na-enwe obi abụọ.

Gịnị kpatara ebo ahụ ji nwee aha ọjọọ?

Fenimore Cooper e kwuru na mbụ bụ ndị Iroquois Indians dị ka ndị na-enweghị isi na ndị obi ọjọọ, na-atụgharị ha na "Delawares dị mma". Ntụle dị otú a bụ ihe atụ nke enweghị isi, a kọwara ya naanị. Ihe kpatara ya bụ na Delawares sonyere agha megide Great Britain na n'akụkụ United States, ndị Iroquois lụkwara n'akụkụ British. Ma ka Cooper nọ n'ọtụtụ ụzọ ziri ezi.

Ọ bụ Iroquois na-ejikarị emebi ndị na-emegide ha, gụnyere igbu ụmụaka. Ndị agha nke ndị agha na ndị obi ịta mmiri obi ọjọọ, bụ ndị e mere ogologo oge tupu ndị Europe abịa. Na mgbakwunye, aha ọjọọ ha - dị oke mkpa, ebe ọ bụ na Iroquois maara na ọ bụ ime ihe n'eziokwu gbasara ndị nwere nsogbu.

Ifu oke dị ka ụzọ ndụ

Enwere ikpe mgbe ha na-emekọrịta nkwekọrịta udo na agbata obi ha, wee kpochapụ ya kpamkpam n'okpuru abalị. Ọtụtụ mgbe, maka nke a, a na-eji poisons eme ihe. N'ịghọta nke agbụrụ ndị agbata obi, omume dị otú a bụ ịzọgbu omenala na mmebi iwu.

Ọkọ akụkọ ihe mere eme bụ Francis Parkman, bụ onye dị mma na ndị Indian, gbakọtara ọtụtụ data, na-agba akaebe maka mgbasawanye nke ọ bụghị nanị omenala cannibalism (nke bụ ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị India nile n'ozuzu ya), kamakwa banyere ihe ndị "nkịtị" na-eri ndị mmadụ. Ọ bụghị ihe mgbagwoju anya, agbụrụ Iroquois, iji mee ka ọ dị nro, enweghị mmasị na ndị agbata obi.