Chemistry: isi banye n'eluigwe, nkọwa, usoro na iwu

Chemistry, isi banye n'eluigwe, nke anyị na-atụle - bụ sayensị nke na-amụrụ bekee na ha mgbanwe aa na mgbanwe Ọdịdị na mejupụtara, na n'ihi ya Njirimara. First, mkpa ka ị kọwaa ihe a pụtara a okwu ndị dị ka "umi". Ọ bụrụ na anyị na-ekwu banyere ya na a sara mbara uche, ọ bụ otu ụdị nke okwu ahụ nwere a fọdụrụ uka. Umi bụ bụla elementrị urughuru, ihe atụ, na neutron. Na onwu, okwu na-eji na a mkpafa uche.

Iji malite a nkenke nkọwa nke isi okwu na echiche nke onwu, atọm-molekụla Ozizi. Mgbe ahụ, anyị na-akọwa ha, nakwa dị ka onyinye dị mkpa iwu nke sayensị.

Basic echiche nke onwu (okwu, atọm, ụmụ irighiri) maara anyị niile n'ụlọ akwụkwọ. N'okpuru ebe a bụ obere nkọwa nke ha, nakwa dị ka ndị ọzọ, na-erughị doro anya okwu na phenomena.

atọm

Mbụ, ihe niile bekee na-amụ na onwu, esịnede nta ahụ, a na-akpọ atọm. Neutrons abụghị otu ihe ọmụmụ nke a sayensị. Ọ kwesịkwara kwuru na atọm ike dịrị n'otu na onye ọ bụla ọzọ, si otú akpụ chemical agbụ. Iji inwere a njikọ, dị mkpa mmefu nke ike. Ya mere, atọm na nkịtị ọnọdụ adịghị adị n'otu n'otu (ma e wezụga "nējide onwe-gas"). Ha na-ejikọrọ na onye ọ bụla ọzọ dịkarịa ala na ụzọ abụọ.

Na-aga n'ihu thermal ije

Na-aga n'ihu thermal ngagharị nke ahụ na-ji niile na ịmụ onwu. The isi banye n'eluigwe, nke a na sayensị na-apụghị ịkọwa, anaghị ekwu banyere ya. Na-aga n'ihu ije nkezi kinetic ume bụ proportional ka okpomọkụ nke urughuru (ọ bụ ezie na ọ ga-ahụ kwuru na ike dị iche iche pụrụ iche ahụ). Ekin = KT / 2, ebe k - bụ Boltzmann si mgbe nile. Nke a usoro bụ irè n'ihi na ụdị ọ bụla nke ije. Ebe ọ bụ na Tkin = MV ^2/2, ukporo nke oke ahụ ọzọ nwayọọ nwayọọ. Ka ihe atụ, ọ bụrụ na okpomọkụ bụ otu ihe ahụ, ndị oxygen molekul na nkezi nkwaghari 4 ugboro iji nwayọọ karịa carbon ụmụ irighiri. Nke a bụ n'ihi na ha uka bụ karịa 16 ugboro. The ije bụ oscillating, translational na rotational. Oscillating hụrụ na mmiri mmiri na ihe siri ike, na gaseous bekee. Ma translational na rotational kasị mfe rụrụ na gas. Na mmiri mmiri, ọ bụ ihe siri ike, na solids - ọbụna ihe siri ike.

ụmụ irighiri

Anyị na-anọgide na-akọwa isi banye n'eluigwe na nkọwa nke onwu. Ọ bụrụ na ndị atọm na-achọkwa na onye ọ bụla ọzọ, na-akpụ a ekpri otu (akpọ ụmụ irighiri), dị iche iche na-abuana ke thermal ngagharị, eme ka a unit. Ruo 100 atọm ugbu a na-ahụkarị ụmụ irighiri ihe, ha na ọnụ ọgụgụ a na-akpọ elu-molekụla ogige nwere ike ịbụ ruo 105.

ndị na-abụghị molekụla bekee

Otú ọ dị, atọm na-emekarị jikọtara na a nnukwu ọnụ ọgụgụ na ìgwè ndị agha si 107 na 1027. Na nke a n'ụdị na ha na-fọrọ agaghịkwa isonye na thermal ngagharị. Ndị a na-akpakọrịta nwere obere ihe yie molekul. Ha bụ ihe dị ka iberibe a siri ike. Ndị bekee na-akpọ ndị na-abụghị molekụla. Na nke a, ihe kwes ngagharị a rụrụ n'ime ibe, na o nwere ike na-efe dị molekul. E nwere a mgbanwe region na nha, nke na-agụnye mkpakọrịta esịnede atọm ke ichekwa si 105 na 107. Ndị ahụ bụ ndị ma nnọọ nnukwu ụmụ irighiri ma ọ bụ ndị bụ obere mkpụrụ nke ntụ ntụ.

ion

Ọ ga-kwuru na-edebe iche iche nwere ike enweta ihe electric ụgwọ. Na nke a na-akpọ ha ion na a sayensị, dị ka onwu, isi banye n'eluigwe, nke anyị na-amụ. Ebe ọ bụ na dị ka ebubo mgbe ichughachiazu ọ bụla ọzọ, a umi nke bụ ugbu a ọkpụrụkpụ ngafe nke otu ma ọ bụ ndị ọzọ nke ebubo nwere ike ịbụ mụ. The na-ezighị ezi ma na-enwe ebubo bụ mgbe niile ọzọ na ohere. Edi ke ofụri ofụri, umi bụ electrically anọpụ iche. Rịba ama na ebubo na-ahụta ka nnukwu na electrostatics, si ele ihe anya nke onwu bụ negligible (na 105-1015 atọm - 1e).

Akpọkwa ọmụmụ onwu

Ọ dị mkpa ka dokwuo anya na ihe nke ọmụmụ na onwu-akwado phenomena, nke na-adịghị ibili, anaghị agbaji ala atọm, ma naanị megharia, na jikọọ na a ụzọ ọhụrụ. Ụfọdụ nkekọ na-agbajikwa, ndị ọzọ na-kpụrụ dị ka a N'ihi. Na ndị ọzọ okwu, ọhụrụ bekee apụta si atọm nke mbụ na mejupụtara nke na-amalite ihe. Ọ bụrụ na ndị atọm, na ẹdude njikọ n'etiti ha na-echekwara (e.g., ndị evaporation nke molekụla ogige), ndị a Filiks metụtara ọmụmụ nke ogologo Chemistry na molekụla Physics. N'ihe banyere ebe atọm ii ma ọ bụ agbajikwa, ọ bụ a na-amụ isiokwu nke nuclear ma ọ bụ atọm physics. Otú ọ dị, ókè-ala n'etiti ndị chemical na n'ụzọ anụ ahụ phenomena bịara ikiri. Mgbe nkewa nke sayensị n'ime iche iche ageme, ebe ọdịdị indivisible. Ya mere, chemists nnọọ uru ihe ọmụma nke physics.

Basic echiche nke onwu anyị nkenke depụtara. Ugbu a, anyị na-enye gị ihe na-atụle ha.

Gụọ ihe banyere atọm

Atọm na ụmụ irighiri - bụ ihe na nke ọtụtụ ndị na-akpakọrịta onwu. Basic echiche, ndị a ga-doro anya. The eziokwu na atọm adị, ka puku afọ abụọ gara aga, ọ bụ ọrịa strok nke amamihe maa. Mgbe ahụ, na narị afọ nke 19, ndị ọkà mmụta sayensị ibuo data (ma anọ). Anyị na-ekwu okwu banyere otutu mmekọrịta Avogadro mejupụtara mgbe niile iwu (n'okpuru anyị anya na ndị a bụ isi echiche nke onwu). Atọm-anọgide na-inyocha na narị afọ nke 20, mgbe e ama a ọtụtụ nke kpọmkwem ibuo àmà. Ha na-adabere spectroscopy, maka chụsasịrị nke X-ụzarị, Alfa ahụ, neutrons, electrons, wdg The size nke ndị a ahụ bụ ihe 1 E = 1 Celsius ^-10 m arọ nke - .. Odika 10 ^-27 - 10 ^-25 n'arọ. Na etiti nke ahụ na-ghaghị ebubo isi gburugburu nke electrons kwaga ọjọọ ụgwọ. Kernel size bụ banyere 10 ruo ¹⁵ m. Ọ na-enyo na-ekpebi size nke elektrọn shei nke atọm, ma na nke a arọ ya na-fọrọ nke nta kpamkpam lekwasị ke ntọala. Ọzọ definition ga-ẹkenam, na-atụle isi banye n'eluigwe, nke onwu. Chemical mmewere - a ụdị atọm, ndebe nke ntọala nke bụ yiri.

Ọ na-abụkarị mkpebi siri ike atọm dị ka a nkeji urughuru umi na ya indivisible. Olee otú ịghọta "chemical"? Dị ka anyị kwuru, nkewa nke phenomena na anụ ahụ na chemical anwale anwale. Ma nke N'ezie ịdị adị nke atọm. Ya mere, iji chọpụta mma onwu site na ha, na ọ bụghị Anglịkan, ndị atọm site onwu.

Chemical nkekọ

Nke a bụ nke na-edebe oge na-ẹkenịmde ọnụ. Ọ na-adịghị ekwe ka ha ofufe iche n'okpuru nduzi nke kwes ngagharị. Lee ndị isi e ji mara nke nkekọ - bụ internuclear anya na ume. Nke a bụkwa isi banye n'eluigwe, nke onwu. The nkekọ ogologo kpebisiri experimentally na a zuru ezu elu ziri ezi. Energy - nakwa, ma ọ bụghị mgbe niile. Ka ihe atụ, ọ gaghị ekwe omume anya chọpụta ihe ọ bụ na mmekọrita a iche iche nkwurịta okwu na-a mgbagwoju molekul. Otú ọ dị, ike nke atomization nke umi chọrọ inwere nile dị na njikọ na-mgbe kpebisiri ike. Ịmara ogologo nke njikọ, ị nwere ike chọpụta nke atọm jikọọ (ha nwere a adịghị anya), na ihe - dịghị (ogologo anya).

The nchikota nọmba na nchikota

Basic echiche nke gbasara nyocha onwu agụnye abụọ ndị a okwu. Gịnị ka ha na pụtara? Ka ihu ya.

The nchikota nọmba bụ ọnụ ọgụgụ nke ndị kacha nso agbata obi nke ahụ atọm. Na ndị ọzọ okwu, ọnụ ọgụgụ nke ndị ya na ha na-metụtara na ya. Nchikota bụ a ibe ọnọdụ, ụdị na ọnụ ọgụgụ nke ndị agbata obi. Na ndị ọzọ okwu, a echiche bara uru. Ka ihe atụ, na nchikota nọmba nke nitrogen ụmụ irighiri ihe e ji mara nke amonia na nitric acid, otu - 3. Otú ọ dị, ha nwere dị iche iche na nchikota - bụ ndị na-abụghị planar na ewepụghị. Ọ na-ekpebisi ike irrespective nke ọdịdị nke njikọ dị n'etiti ihe oyiyi, ebe ọxịdashọn steti na valence of - echiche nke adabere na ya, nke na-kere ke iji ọganihu ịkọ nchikota na mejupụtara.

Mkpebi siri ike nke molekul

Anyị na-ama otụk na nke a echiche, na-atụle isi banye n'eluigwe, na iwu nke onwu nkenke. Ugbu a biri na ya na ihe zuru ezu. Na Akwụkwọ Ugboro mkpebi siri ike nke molekul dị ka ala na-anọpụ iche umi ahụ, nke nwere ya chemical Njirimara, na ike idi onwe ha. Ọ ga-kwuru na nke a definition bụ ugbu a nke ụbọchị. Firstly, eziokwu ahụ niile ọmụmụ physics na chemists na-ezo aka a molekul, umi Njirimara na-adịghị azọpụta. Water dissociates, kama ọ na-achọ dịkarịa ala 2 irighiri. Ogo dissociation mmiri - bụ 10 ^-7. Na ndị ọzọ okwu, nke a nwere ike ịbụ na isiokwu naanị otu molekul nke 10 nde. Ọ bụrụ na ị nwere otu molekul, ma ọ bụ n'ebe ọbụna a na ọgu ise, ị nwere ike ghara inweta ihe echiche nke ya dissociation. The eziokwu na ihe kwes mmetụta nke chemical Jeremaya mere n'ozuzu na-agụnye na mmekọrịta ike n'etiti ụmụ irighiri. Ya mere, ha nwere ike ghara hụrụ na otu n'ime ha. Na chemical na n'ụzọ anụ ahụ Njirimara nke molekụla bekee nwere ike kpebisie naanị site a nnukwu ìgwè nke ụmụ irighiri. Ke adianade do, e nwere ndị mmadụ bụ ndị nwere ike idi na ha onwe ha, "ndị kasị nta" urughuru ruo mgbe ebighị ebi ukwuu, dị iche iche si ot ụmụ irighiri. The molekul bụ nnoo otu ìgwè nke ụmụ irighiri akụkụ na-adịghị electrically ebubo. Na akpan akpan, ọ nwere ike ịbụ otu atọm, n'ihi na ihe atụ, Ne. Otu a ga-enwe ike isonye na mgbasa, nakwa dị ka ndị ọzọ na ụdị nke kwes ngagharị, eme ka a unit.

Dị ka ị pụrụ ịhụ, ọ bụghị otú ahụ dị mfe isi banye n'eluigwe, nke onwu. The molekul - bụ ihe a ga-akpachara anya na-ewere. Ọ nwere ya Njirimara, na molekụla arọ. Banyere ikpeazụ anyị ugbu a na-atụle.

molekụla uka

Olee otú iji chọpụta molekụla arọ nke ahụmahụ? Otu ụzọ - dabeere na Avogadro iwu, ikwu njupụta nke uzuoku. The kasị ezi usoro bụ uka spectrometry. Electron kụrụ aka nke molekul. Ihe ion mbụ chụgara na electric ubi ma mehieworonụ site ya magnetik ụzọ. Ụgwọ uka ruru kpebisiri ike site ịdị ukwuu nke ndiiche. E nwekwara ụzọ dabeere na Njirimara nwere ngwọta. Otú ọ dị molekul na ndị a niile ikpe ga-abụrụ na-efegharị na - na ngwọta na vacuo ka a gas. Ọ bụrụ na ha adịghị akpali, ọ gaghị ekwe omume anya gbakọọ ha ibu ibu. Na ịdị adị ha kpọmkwem na nke a na ọ bụ ike ịchọpụta.

Atụmatụ nke na-abụghị molekụla bekee

Ekwu okwu banyere ha na-ekwu na ha na-ekewet nke atọm, ọ bụghị ụmụ irighiri. Otú ọ dị, otu bụ eziokwu na-akwanyere ndị magburu, haruru. Ndị a atọm akpali unu kpamkpam, si otú mma iche ha monohydric ụmụ irighiri. Otú ọ dị, nke a abụghị mkpa. Ọ dị mkpa ka ndị na-abụghị molekụla bekee, e nwere ọtụtụ nke atọm, nke na-jikọrọ ọnụ. Ọ ga-kwuru na nkewa nke niile bekee na molekụla na-abụghị molekụla ezughi oke. Nkewa nke njikọ bara uru. Dị ka ihe atụ, ihe dị iche na Njirimara nke graphite na diamond. Ha abụọ bụ carbon, ma mbụ - na-adụ, na nke abụọ - a siri ike. Olee otú ha si dị iche na onye ọ bụla ọzọ? Ihe dị iche bụ dị nnọọ ha Njikọta. Ọ bụrụ na anyị na-atụle na Ọdịdị nke graphite, anyị pụrụ ịhụ na ike mmekọrịta adị naanị na abụọ akụkụ. Ma n'afọ nke atọ dị nnọọ ịrịba interatomic anya, ya mere, e nwere ike nkekọ. Graphite dị mfe ileghara na kewaa tinyere ndị a n'ígwé.

Njikọta Ọdịdị

Ma, ọ na-akpọ a gbasara ohere akụkụ. Ọ na-anọchi anya na ọnụ ọgụgụ nke akụkụ nke ohere, ihe e ji mara na ndị a na-aga n'ihu (fọrọ nke nta na-enweghị nsọtụ) ọkpụkpụ usoro (ike njikọ). The ụkpụrụ na ọ nwere ike, - 0, 1, 2 na nke 3. Ya mere, ọ dị mkpa ịmata ihe dị iche atọ dimensionally ejikọrọ, laminates, na agwaetiti yinye (molekụla) Ọdịdị.

Iwu nke anya otosịrị iru

Anyị amụtaworị isi banye n'eluigwe, nke onwu. The ihe onwunwe e nkenke atụle site anyị. Ugbu a-agwa banyere iwu na-emetụta ya. Ọ na-adịkarị na-chepụtara dị ka ndị a: ọ bụla otu akụrụngwa (i.e., dị ọcha), n'agbanyeghị otú ọ na-nwetara, nwere otu qualitative na quantitative mejupụtara. Ma gịnị ka echiche nke "dị ọcha umi"? Ka ihu ya.

Puku afọ abụọ gara aga, mgbe Ọdịdị nke ahụ bekee nwere ike ịbụ ihe ọzọ kpọmkwem ụzọ na-amụ mgbe e nwere ndị na-adịghị ọbụna isi chemical echiche na iwu nke onwu, maara anyị, a chọpụtara descriptively. Ka ihe atụ, mmiri - bụ a mmiri mmiri nke kasị nke ndabere nke osimiri na oké osimiri. Ọ dịghị ihe ísì, agba, uto. Ọ nwere dị otú ahụ a agbaze na kefriza mgbe, si na ọ bụ-acha anụnụ anụnụ na ọla kọpa sulfate. Nnu mmiri bụ n'ihi na ọ bụghị dị ọcha. Otú ọ dị, salts nwere ike iche iche site distillation. Dị ka nke a, na-akọwa usoro, kpebisiri ike na ihe ndị bụ isi chemical echiche na iwu nke onwu.

N'ihi na ọkà mmụta sayensị na oge ọ bụ doro anya na mmiri mmiri na a pụta ìhè n'ụzọ dịgasị iche iche (site ọkụ hydrogen sulfate akpịrị ịkpọ nkụ, mmiri nke oké osimiri distillation), nwere otu mejupụtara. Great chọpụtara na nkà mmụta sayensị bụ ihe àmà nke a bụ eziokwu. Ọ bịara doo anya na ruru nke oxygen na hydrogen apụghị gbanwere were were. Nke a pụtara na ndị ọcha iso nke atọm - indivisible òkè. N'ihi ya ogige nke usoro na-akwadebe, na substantiated ọkà mmụta sayensị yiri nke ụmụ irighiri.

Naa ọ bụla umi hoo ma ọ bụ n'ụzọ zuru ezu kpebisiri ike isi na-ekwu kama agbaze, ụtọ ma ọ bụ na agba. Water - H ₂ O. Ọ bụrụ na e nwere ndị ọzọ ụmụ irighiri, ọ ga-aba na-adị ọcha. N'ihi ya, dị ọcha molekụla umi bụ onye nke na-emi esịnede naanị otu ụdị nke ụmụ irighiri.

Otú ọ dị, na nke a, na-na electrolytes? Mgbe niile, ha na-agụnye ion dị ugbu a, ọ bụghị naanị ụmụ irighiri. Anyị kwesịrị ịna-echesinụ definition. Pure molekụla umi bụ onye nke na-emi esịnede ụmụ irighiri nke otu ụdị, na ikekwe nwekwara reversible ngwaahịa nke ha ngwa ngwa akakabarede (isomerization ịlụ, dissociation). Okwu "ngwa ngwa" na a na-ekwu pụtara na na ngwaahịa ndị a, anyị nwere ike tufuo, ozugbo ahụ ha sinanfiputa. Okwu "reversible" na-egosi na a tọghatara na-adịghị bịa ná njedebe. Ọ bụrụ na-amara gị ọkwa, mgbe ahụ, ọ ka mma-ekwu na ọ bụ na-ejighị n'aka. Na nke a na ọ bụghị a dị ọcha umi.

The iwu nke umu ihe nche nke uka nke okwu

Nke a iwu nwere kemgbe oge ochie a mara na metaphorical ụdị. Ọ kwuru na okwu nwere ike ghara kere na ebibi. Mgbe ahụ, wee ya quantitative Nwa. Dị ka nke a, ibu (na mbubreyo narị afọ nke 17 - arọ) bụ ihe ọtụtụ nke ego nke umi.

The iwu na-emebu ụdị e mepere 1748 Lomonosov. Na 1789, ọ kwukwara Lavoisier, a French ọkà mmụta sayensị. Contemporary ya Nwa bụ dị ka ndị: uka nke bekee abanye chemical mmeghachi omume bụ hà uka nke bekee esi na ya pụta.

Avogadro iwu, iwu nke volumetric mmekọrịta, haruru

Nke ikpeazụ e chepụtara na 1808 site JL Gay-Lussac, French ọkà mmụta sayensị. Ugbu a iwu a na-akpọ iwu nke Gay-Lussac. Dị ka ya, olu nke reactive, haruru bụ ibe nakwa olu nke dapụtara gaseous ngwaahịa dị ka a dum obere nọmba.

Ụkpụrụ, nke hụrụ Gay-Lussac, na-akọwa iwu, nke e meghere a obere ka e mesịrị, na 1811, Amedeo Avogadro, ihe Italian ọkà mmụta sayensị. Ọ na-ekwu na n'okpuru hà ọnọdụ (nsogbu na okpomọkụ) na, haruru nwere otu olu, otu nọmba nke ụmụ irighiri ugbu a.

Ihe abụọ dị mkpa pụta eso si iwu nke Avogadro. The mbụ dabeere n'eziokwu na n'okpuru yiri ọnọdụ, otu ahumachi nke ọ bụla gas enyene hà olu. Ndahie nke ma n'okpuru nkịtị ọnọdụ (nke bụ okpomọkụ 0 ° C na 101,325 kPa) bụ 22,4 lita. The abụọ pụta nke iwu a dị ka ndị a: ndị arọ ruru nke gas na-enwe otu ego n'okpuru hà ọnọdụ, hà ruru nke ha ezengwenri uka.

E nwere iwu ọzọ, nke na-mkpa ka a kwuru okwu ya. Anyị ga-agwa gị banyere ya ná nkenke.

Oge iwu na table

D. I. Mendeleev, dabere na chemical Njirimara nke ọcha na atọm na molekụla ọkà mmụta sayensị bụ onye chọtara nke iwu a. Nke a ihe mere March 1, 1869 oge Iwu bụ otu n'ime ihe ndị kasị mkpa na ọdịdị. Ọ nwere ike kwuru dị ka ndị a: Njirimara nke ọcha kpụrụ nke mgbagwoju na mfe bekee na nwere a oge na nduzi na ebubo nke nuclei nke atọm.

Oge table, nke e kere site Mendeleev, mejupụtara asaa oge na asatọ iche iche. Groups akpọ ya kwụ ọtọ ogidi. Ihe n'ime nke ọ bụla n'ime ha nwere yiri anụ ahụ na chemical Njirimara. The otu, n'aka nke ya, na-ekewa sub-otu (isi na akuku).

The kwụ ahịrị a table-ezo aka oge. Ihe ndị na-na ha, dị iche n'etiti onwe ha, ma ha nwere ihe na-emekarị - eziokwu ahụ ha ọhụrụ electrons n'otu ume larịị. Ke akpa oge bụ nanị abụọ ọcha. H bụ hydrogen na helium Ọ. The asatọ ọcha bụ nke abụọ oge. Nke-anọ nke ha na-ama 18. Mendeleev ẹkedọhọde oge a dị ka ndị mbụ nnukwu. Nke ise na 18 ọcha, ya Ọdịdị yiri nke-anọ. Dị ka akụkụ nke isii - 32 ọcha. The asaa na-okokụre. Oge a amalite na French (Fr). Anyị nwere ike iche na ọ ga-ebu 32 ọcha, nakwa dị ka ihe nke isii. Otú ọ dị, otú anya naanị 24 hụrụ.

iwu otketa

Dị ka ụkpụrụ otketa niile ọcha agbasaghị inwe ihe elektrọn ma ọ bụ atụfu ya iji 8-elektrọn nhazi nke nējide onwe-gas kacha nso ha. The ionization ike - bụ ego nke ume chọrọ ikewara elektrọn si atọm. Otketa iwu na-ekwu na mgbe na-akpụ akpụ site n'aka ekpe gaa n'aka nri na oge table gị mkpa ọzọ ume iji wepụ ihe elektrọn. Ya mere, ihe ndị na-na n'aka ekpe, na-achọ iji hụ na atọpụ ihe elektrọn. Kama nke ahụ, ndị dị n'akụkụ aka nri, ọkụ n'obi ịzụta ya.

Iwu na isi banye n'eluigwe, nke onwu, anyị nkenke depụtara. N'ezie, nke a bụ naanị ozi izugbe. Na otu isiokwu ọ gaghị ekwe omume ikwu okwu banyere ndị dị otú ahụ a oké njọ sayensị na zuru ezu. Basic echiche na iwu nke onwu dị ka e depụtara n'isiokwu a - bụ a amalite n'ihu ọmụmụ. Mgbe niile, na nke a na sayensị e nwere ọtụtụ akụkụ. E nwere, n'ihi na ihe atụ, organic na inorganic onwu. Basic echiche nke onye ọ bụla nke na ngalaba nke a sayensị nwere ike na-amụ maka a ogologo oge. Ma, ndị na akọwara n'elu, na-ezo aka n'ozuzu okwu. Ya mere, anyị nwere ike ikwu na ndị a bụ isi banye n'eluigwe, nke organic onwu, nakwa dị ka inorganic.